Bilimsel çalışmalar ve teknik raporlar temel alındığında, kanı Kanal İstanbul projesi gerçekleşirse risklerin ciddi boyutta artacağı yönünde. En önemli olası etkileri:
1. Oksijen sorunu ve müsilaj (deniz salyası) riski artar
Marmara Denizi zaten iki tabakalı bir yapıya sahip:
• Üstte Karadeniz’den gelen daha az tuzlu ve nispeten oksijenli su
• Altta Akdeniz kökenli daha tuzlu ama oksijeni düşük su
Kanal İstanbul ile Karadeniz’den Marmara’ya gelen üst akımın hızlanması bekleniyor. Bu da:
• Alt-tabakadaki durağanlığı artırabilir
• Dip sularında oksijensiz alanları (hipoksi/anoksi) genişletebilir
• 2021’de görülen müsilaj günlük değil, kalıcı bir sorun hâline gelebilir
2. Marmara’yı bir “atıksu havzası”na dönüşme riski
Hali hazırda Marmara’ya:
• İstanbul, Kocaeli, Bursa, Tekirdağ gibi sanayi bölgelerinin atıkları
• Arıtılmış bile olsa yüksek azot–fosfor yükü deşarj ediliyor
Kanal açıldığında:
• Karadeniz’in nispeten daha kirli yüzey suyu Marmara’ya daha fazla taşınabilir
• Marmara’nın kendi kendini temizleme (dolaşım) kapasitesi zayıflayabilir
Bu, denizi daha “kapalı bir havuz” gibi davranan bir ekosisteme dönüştürebilir.
3. Balık popülasyonu ve biyolojik çeşitlilik zarar görür
Olası sonuçlar:
• Oksijen azlığı nedeniyle dip canlılarının ölmesi
• Balık göç yollarının değişmesi veya bozulması (lüfer, palamut, hamsi gibi migrasyon yapan türler)
• Kirliliğe toleranslı türlerin artması, hassas türlerin kaybolması
Uzun vadede Marmara, balıkçılık açısından verimsiz bir deniz hâline gelebilir.
4. Hidrodinamik yapı bozulabilir
Boğazlar şu anda doğal bir denge sistemi:
• Üst akıntı: Karadeniz → Marmara → Ege
• Alt akıntı: Akdeniz → Marmara → Karadeniz
Kanal İstanbul, bu sistemi yeni ve yapay bir çıkışla bozabilir. Modellemeler şunu gösteriyor:
• Akıntılar daha düzensiz hâle gelebilir
• Marmara’da “ölü su kütleleri” oluşabilir
5. En kritik risk: Geri dönüşü olmayan ekosistem hasarı
Bilim insanlarının en çok vurguladığı nokta şu:
Eğer Marmara Denizi’nin dip suları kalıcı şekilde oksijensiz kalırsa, bu hasar onarımı çok zor veya imkânsız bir hâl alabilir.
